Kinh Tôn Giả Puṇṇiya — Khi Nào Như Lai Hứng Khởi Thuyết Pháp

Puṇṇiya hỏi vì sao có khi Như Lai hứng khởi thuyết pháp, có khi không. Câu trả lời là một thang tám nấc về phía người học: có đức tin, đến gần, hầu hạ tôn kính, hỏi han, lắng tai nghe, ghi nhớ pháp đã nghe, suy xét ý nghĩa, và thực hành đúng pháp sau khi hiểu. Thiếu bất cứ nấc nào, sự hứng khởi thuyết pháp chưa trọn; đủ cả tám, Như Lai ‘hoàn toàn hứng khởi’.

Điểm thực hành

Bài kinh đảo ngược trách nhiệm quen thuộc: chất lượng của một bài pháp không chỉ nằm ở người dạy mà ở tám hành vi của người học — và bảy trong tám hành vi ấy xảy ra trước và sau buổi giảng (đến gần, hỏi, nhớ, suy xét, thực hành). Muốn ‘được dạy’, hãy kiểm tra nấc mình đang thiếu, nhất là hai nấc cuối mà người nghe thường bỏ qua nhất: suy xét ý nghĩa và đem ra thực hành.

Phẩm Chánh Niệm Kinh Tôn Giả Puṇṇiya — Khi Nào Như Lai Hứng Khởi Thuyết Pháp Rồi Tôn giả Puṇṇiya đi đến chỗ Đức Thế Tôn; sau khi đến, Tôn giả đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Đã ngồi một bên, Tôn giả Puṇṇiya nói với Đức Thế Tôn: “Thưa Ngài, do nhân gì, do duyên gì mà có khi, thưa Ngài, Như Lai hứng khởi thuyết pháp, và có khi lại không hứng khởi?” “Này Puṇṇiya, một Tỷ-kheo có đức tin, nhưng không đến gần (yết kiến); như vậy Như Lai không hứng khởi thuyết pháp. Khi nào vị ấy có đức tin và đến gần, khi ấy Như Lai hứng khởi thuyết pháp. Như Lai không hứng khởi thuyết pháp (đoạn này thuộc về trường hợp thiếu nấc ‘đến gần’ ở trên). Nhưng khi nào, này Puṇṇiya, một Tỷ-kheo có đức tin và đến gần; khi ấy Như Lai hứng khởi thuyết pháp.

Một Tỷ-kheo có đức tin và đến gần, này Puṇṇiya, nhưng không hầu hạ; như vậy Như Lai không hứng khởi thuyết pháp — vị ấy hầu hạ, nhưng không hỏi han; như vậy Như Lai không hứng khởi thuyết pháp — vị ấy hỏi han, nhưng không lắng tai nghe Pháp; như vậy Như Lai không hứng khởi thuyết pháp — vị ấy lắng tai nghe Pháp, nhưng sau khi nghe không ghi nhớ Pháp; như vậy Như Lai không hứng khởi thuyết pháp — vị ấy sau khi nghe ghi nhớ Pháp, nhưng không suy xét ý nghĩa của các pháp đã ghi nhớ; như vậy Như Lai không hứng khởi thuyết pháp — vị ấy suy xét ý nghĩa của các pháp đã ghi nhớ, nhưng sau khi hiểu ý nghĩa và hiểu Pháp lại không thực hành đúng pháp và tùy pháp.

Cho đến lúc ấy Như Lai vẫn không hứng khởi thuyết pháp. Nhưng khi nào, này Puṇṇiya, một Tỷ-kheo có đức tin, đến gần, hầu hạ, hỏi han, lắng tai nghe Pháp, sau khi nghe ghi nhớ Pháp, suy xét ý nghĩa của các pháp đã ghi nhớ, và sau khi hiểu ý nghĩa và hiểu Pháp thì thực hành đúng pháp và tùy pháp; khi ấy Như Lai hứng khởi thuyết pháp. Khi một người thành tựu tám pháp này, này Puṇṇiya, Như Lai hoàn toàn hứng khởi thuyết pháp.” Bài thứ 2.